Ad Dekkers

Progressie in vier richtingen, 1974

Het beeld van Ad Dekkers op de Kalkhaven stond er nog niet zo lang of een bruidspaar had het ontdekt als perfecte locatie voor een trouwreportage. Ze konden er ook met een gerust hart op zitten. Met dank aan de acht lokale bedrijven, betrokken als sponsoren, en ingenieur Wim Bierhaus was de constructie van ‘Progressie in vier richtingen’ beresterk.

De grote witte sculptuur is een icoon in de stad die staat voor een stroming in de kunst die wereldwijd wordt omarmd en niet meer weg te denken is uit Gorinchem: het constructivisme.

Het beeld wordt gekenmerkt door een bijzonder lijnenspel. Bekijk het eens kaarsrecht van voren. Wat zie je dan? Scherpe lijnen tekenen zich af. Het is niet symmetrisch – 4 meter hoog en 6 meter breed – de betonnen ‘balken’ hebben elk een eigen lengte. Toch straalt het evenwicht uit.

Hoe komt dat? Als je om het beeld heen loopt, zie je direct het basiselement dat ten grondslag ligt aan het hele werk: Eén vierkant van 50 x 50 cm. Deze module wordt steeds herhaald. Dekkers is bij het ontwerp uitgegaan van de voor hem karakteristieke maatverhoudingen 1:2:3:4. Hij noemde het zelf ‘de harmonie van polariteiten’, van tegenstellingen.

Het is ook een spannend object, de hele constructie leunt op 1 paaltje van 50 x 50 cm. De eerder genoemde ingenieur Bierhaus maakte de nauwkeurige berekeningen en tekeningen voor de constructie boven de grond èn onder de grond. Want dit werk rust op een imposante funderingsconstructie die het precaire evenwicht waarborgt. Dit werk hoort hier thuis en is letterlijk verankerd met de stad.

Het is misschien verleidelijk om dit werk als een rekensom te zien. Maar dan doe je het tekort. Dekkers zei zelf eens: “1 + 1 = 2. Maar als dat de kunst is, hoef ik het niet te doen”. Hij maakte voor zijn ruimtelijke werken, zeker voor sculpturen, veelvuldig schaalmodellen. Zo kon hij verkennen of wat hij bedacht had ook werkte. Als hij een werk af had, nam hij afstand om er rustig naar te kijken en om te beslissen of het werk ook deed wat hij wilde of hij het een boeiend object vond om op groot formaat uit te voeren.

Dekkers was zich sterk bewust van sociale ongelijkheid. Zo bood hij werk aan voor een benefietveiling waarvan de opbrengst ging naar de slachtoffers van de Vietnamoorlog. In de Symposion catalogus uit 1975 werd hij geciteerd: “Ik hoop, door mijn werk de mensen te helpen zich te ontdoen van iedere onzuiverheid en het evenwicht van liefde en verstand te bereiken. Mijn werk is de neerslag van deze gedachten en emoties. Hierop is zowel mijn artistiek als mijn sociaal bewustzijn gebaseerd.”

Dekkers beeld werd in 1974 het logo van het Symposion. Het idee voor de kunstmanifestatie in Gorinchem ontstond drie jaar eerder tijdens een bezoek van Simone & Bert van Meteren met Antoinette de Stigter & Ewerdt Hilgemann aan hun vrienden Ad en Lien Dekkers in Denemarken. Dekkers was daar als ’artist in residence’ in Herning uitgenodigd. Een lokale textielfabrikant sponsorde het verblijf in samenwerking met de Herning Højskole, waar kunstenaars konden werken en tevens les gaven.

In Herning bevindt zich eveneens een ‘Progressie in vier Richtingen’ uit 1971. Ook dit werk is opgebouwd met als basis de module van 50 x 50 cm. Alleen dit werk is liggend en uitgevoerd in bakstenen. De afmetingen zijn 50 x 680 x 1010 cm.

Jammer genoeg heeft Ad Dekkers zijn werk op de Kalkhaven in zijn thuisstad niet voltooid kunnen zien. Hij overleed aan het begin van 1974.

Over de kunstenaar:

“Hij leerde me kijken.” Wanneer tijdgenoten van Ad Dekkers over hem spreken, zal je dit citaat vaak horen. Veel Gorkummers hebben een scherp oog voor kunst. Er groeide liefde voor geometrische en constructivistische kunst, zeker bij degenen die met Dekkers en andere kunstenaars in de omgeving zijn opgegroeid.

Ad Dekkers (1938 – 1974) werd geboren in Nieuwpoort, maar verhuisde op jonge leeftijd naar Gorinchem waar hij de rest van zijn leven doorbracht. Oorspronkelijk opgeleid als huisschilder en later als publiciteitsontwerper aan de kunstacademie in Rotterdam, koos hij uiteindelijk voor autonome kunst. Hij groeide uit tot een toonaangevende kunstenaar bekend om zijn geometrische reliëfs en minimalistische vormentaal.

Vanaf 1960 begon Dekkers afstand te nemen van het illusionisme in de schilderkunst. Hij begon met het creëren van houten reliëfs, die zich ontwikkelden tot abstracte, geometrische composities. In zijn vroege werk combineerde hij vormen als cirkels en rechthoeken tot harmonieuze, vaak kleurrijke structuren. Later werkte hij steeds monochromer — meestal wit — om licht, schaduw en vorm maximaal tot hun recht te laten komen. Dekkers had een diepgewortelde behoefte aan helderheid en orde. Hij was altijd op zoek naar de essentie: van vormen, van lijnen, van kunst en van het leven.

Hij stelde zich bijvoorbeeld de vraag: ‘Wat is een lijn?’. Vervolgens werkte hij deze vraag helemaal uit in zijn werk. Tekeningen waarbij hij lijnen op een transparant vel trok en deze aan de achterkant verder tekende, en hij daarmee letterlijk diepte creëerde, illustreren deze zoektocht. Maar ook de reliëfs met zaagsnedes kwamen daaruit voort. Zo creëerde hij massaloze lijnen die uitsluitend gevormd werden door licht en schaduw.
Dekkers vond inspiratie bij kunstenaars als Piet Mondriaan, maar gaf hier een eigen, meer intuïtieve invulling aan. Zijn lidmaatschap van de vrijmetselarij speelde een belangrijke, zij het niet openlijk benoemde rol: geometrie was voor hem niet alleen vorm, maar ook een uitdrukking van een diepere levensbeschouwing.
Zijn werk werd internationaal erkend; hij exposeerde onder andere op Documenta-4 in Kassel en de Biënnale van São Paulo in Brazilië. Zijn sculpturen en reliëfs zijn te zien in musea, private collecties en de openbare ruimte, van Nederland, vele andere Europese landen tot in de VS. Prinses Beatrix is in Nederland de bekendste liefhebber en verzamelaar van zijn werk. Ze kwamen bij elkaar op bezoek, thuis en in de ateliers. Zijn werk bevindt zich onder andere op Drakensteyn en in Paleis Huis ten Bosch.

Sponsors:
● Arkel-Beton b.v.
● Bouwbedrijf Vermeulen
● Van Neerbos b.v.
● Aannemersbedrijf Roza
● Nederhorst Staal b.v.
● Ingenieur W. Bierhaus
● Kleijn’s Automobielbedrijf b.v.
● Betonmortelcentrale
● Bouwmij. Gebam. B.v.
● Diverse hulpkrachten