herman de vries

Integrerende Struktuur, 1974

Eigenlijk zijn deze tien bakstenen blokken om op te zitten. Even rust te nemen om de bijen te volgen en de rozengeur op te snuiven. herman de vries ziet namelijk de natuur zelf als kunstwerk.

Door de natuur zijn de struiken de hoogte in gegroeid en wordt er nog maar zelden gezeten. Dat overwoekeren had de kunstenaar ook voorzien. Je kunt wel van het ene blok naar het andere springen – de doornentakken ontwijkend. Je staat dan net wat hoger en kan dan mooi uitkijken op het werk van Ad Dekkers dat ernaast ligt. Die relatie heeft de vries bewust willen leggen.

Leerlingen van de technische school en van de landbouwschool uit Gorinchem hebben in 1974 samen met de kunstenaar het werk uitgevoerd.  Zijn ‘integrerende struktuur’ laat goed zien hoe de vries in de jaren ’70 te werk ging. Hij begon met het verdelen van de ruimte in een strak patroon van lijnen, een wiskundig raster. Daarna bepaalde hij met behulp van toeval en kans – via algoritmes – waar de verschillende onderdelen moesten komen. Zo zijn bijvoorbeeld de positie, maat en volgorde van de zitblokken op die manier bepaald.

Hoewel het idee van hemzelf komt, vond de vries het belangrijk dat hij als maker niet te veel op de voorgrond stond. De uitvoering mocht juist ruimte geven aan toeval en verandering. Dat idee zie je ook terug. De woekerende, stekelige struiken vormen een spannend contrast met de rigide, harde, strakke blokken. Hoe hoog kunnen ze worden zonder dat de blokken hun functie als zitplek verliezen?

Het kunstwerk laat zo het spanningsveld zien tussen mens en natuur. De natuur verandert altijd – langzaam, maar gestaag. En uiteindelijk? Dan wint ze het, als we haar haar gang laten gaan.

Tijdens de opening van het Symposion door prinses Beatrix Buiten de Waterpoort voerde de vries ook een performance op. Voor dit ‘rookproject’ plaatste hij stro en hooi in het riet aan de overkant van de rivier en maakte daarmee een rietbrand. De bedoeling van het project, met als ondertitel “een vorm van kans”, was om toeschouwers bewust te maken van de vele toevallige factoren die de vorm, kleur, dikte en beweging van de ontwikkelde rook bepalen. Toeval? De rook was er eerder dan het officiële startsein van de prinses. Later deed hij het nog eens dunnetjes over.

De performance maakte weinig indruk op inwoners van de stad als we het Nieuwsblad voor Gorinchem en omstreken van 6 juni 1974 mogen geloven: Hoe past dit verbranden in een tijd van zelfbewust milieubeheer? Er wordt ons steeds bijgebracht dat rook een milieuvervuiler is en dan wordt er nog wel moedwillig rook ontwikkeld op een dag die uitgeroepen is tot de wereldmilieudag van het jaar!

 De redactie van het Nieuwsblad was nog uitgesprokener: “we vragen ons echter wel af, wat het bestuur van het symposion heeft bezield om een kroonprinses uit te nodigen om naar een rietbrandje te komen kijken, het blijkt achteraf hooi te zijn geweest, maar moet je daar nu iemand van koninklijken bloede voor laten komen? dan zijn er heus wel “mooiere” rietbranden te zien. die weet je echter niet van te voren, maar daarvan kan je wel mooie foto’s maken!”

Op de stoep voor Kunstcentrum Badhuis – gerund door een van de Symposion oprichters Antoinette de Stigter en de expositieruimte van Symposion – aan de Havendijk plaatste hij een tegel met daarop een gedicht. Het werk, met de titel my poetry is my world…, bleef daar liggen tot 1984 toen het Badhuis haar deuren sloot. Daarna lag het van 1988 tot 2008 voor de deur van de galerie Art Affairs in Amsterdam (eveneens van Antoinette de Stigter). In 2015 werd het door Antoinette de Stigter en Ewerdt Hilgemann gedoneerd aan het Kröller-Müller Museum waar het nog altijd in de beeldentuin ligt.

Over de kunstenaar:

herman de vries (Alkmaar, 1931) schrijft zijn naam en teksten bewust zonder hoofdletters om een hiërarchie tussen dingen te vermijden. Hij vindt zijn inspiratie in de natuur. De natuur, de aarde, staat als basis van het leven centraal in zijn werk centraal. de vries werd opgeleid als plantkundige en werkte in de jaren ’50 voor de Plantenziektekundige Dienst in Wageningen. Hier leerde hij systematisch te werken en dingen te vergelijken en de resultaten van zijn onderzoek op heldere wijze te presenteren. Het is deze systematische manier van werken die hij ook toepast als kunstenaar.

de vries begint de jaren ‘50 als autodidact met het maken kunst. Het is zijn ervaring van de werkelijkheid, de waarneming van de natuur die hij in zijn werk probeert vast te leggen. Alles is een proces en aan verandering onderhevig. Dit proces legt hij stil door elementen uit de natuur te isoleren, waarbij de transformatie zichtbaar blijft. Hij verandert het origineel niet, gaat uit van de werkelijkheid, maar kiest de elementen die hem opvallen en rangschikt ze. Dit moment, zijn keuze en ingreep, noemt de vries het poëtische ogenblik.

Het oeuvre van de vries kan in verband worden gebracht met verschillende stromingen en tendensen in de kunst sinds de jaren ’50. Informele kunst, de nul-beweging, monochrome kunst, abstract-geometrische kunst, concrete poëzie, art and nature, conceptuele kunst en kunstenaarsboeken. Zijn werk verandert mee met de tijd, maar zijn methode als kunstenaar blijft altijd dezelfde.

Hij verdiept zich in de oosterse filosofie, die een diep spoor nalaat op zijn denk- en handelswijze, evenals de filosofische teksten over logica en metafysica van Wittgenstein. Hij probeert zichzelf op de achtergrond te houden en de toevallige observaties te objectiveren. Door de toeschouwer deelgenoot te maken van zijn waarneming, hoopt hij te wijzen op de relatie van de mens met de natuur.

Het werk van herman de vries wordt sinds de jaren ’50 zeer regelmatig getoond op tentoonstellingen in galerieën en musea in binnen- en buitenland. Zijn werk bevindt zich in belangrijke museale collecties in onder andere Londen, New York, Parijs en tal van Nederlandse musea. Voor de 56^ste editie van de Biënnale van Venetië , het belangrijkste internationale kunstevenement ter wereld, werd herman de vries gekozen om Nederland te vertegenwoordigen.

Tot 10 november is in het Rijksmuseum Twente een grote overzichtstentoonstelling over het leven en het werk van herman de vries.

sponsors:

Voor Integrerende Struktuur

• Van Neerbos b.v.
• Verenigde Bedrijven Bredero
• C. Visser
• T.S
• Lagere Agrarische School
• bezemer b.v.

Voor het Rookproject

• Heuff’s zandzuigerij b.v
• politie van de gemeente gorinchem.
• Nederlandse Jeugdbond voor Geschiedenis