Karl Prantl

Speelsteen, 1974

De Speelsteen, zoals deze natuursteen wordt genoemd, is een zwerver. Hij ligt er nu een beetje verloren bij. Maar de bedoeling was dat dit speciale kunstwerk een plek kreeg waar hij kinderen blij kon maken. Zo had de Oostenrijkse kunstenaar Karl Prantl het in ieder geval voor ogen.

Naast zijn Meditatiesteen – het andere werk dat hij maakte tijdens Symposion 1974 – bood hij de zwerfkei aan als speeltuinproject. Zo wilde hij ook de jongste generatie betrekken en laten delen in de bijzondere kunstmanifestatie. Waren mensen welkom om bij steenhouwerij Vas de Groot bij het grote werk te komen kijken en zelfs een beetje mee te hakken, voor de Speelsteen gooide hij het over een andere boeg..

Daarvoor zocht hij directe aansluiting in de Gildenwijk. Samen met kinderen vanaf 4 jaar van de lokale speeltuinvereniging Ridderburcht bewerkte en polijste hij dagenlang de kei. En mogelijk zijn er nog meer keien geweest die bewerkt werden door de kinderen onder begeleiding van de kunstenaar. Deze kwam in ieder geval te liggen bij het winkelcentrum Kwakernaat. Enkele winkeliers hadden namelijk het werk aangekocht in overleg met Prantl en de speeltuinvereniging.

De ‘zwerver’ lag ook een tijd bij het speeltuintje van een kleuterschool. Immers op en rond de kei moet er gespeeld, geklauterd en vanaf gesprongen kunnen worden. Nu ligt het aan de rand van een parkeerterrein en is spelen niet meer mogelijk. Binnenkort zal de gemeente de kei verder laten zwerven naar een plek die beter past zodat er weer op en rond gespeeld kan worden.

Over de kunstenaar:

Karl Prantl (Oostenrijk, 1923-2010) maakte zelf de Tweede Wereldoorlog mee en later de Koude Oorlog, waar het IJzeren Gordijn een scheiding afdwong tussen de Oost-Europeanen en West-Europeanen. Het werken met steen in de open lucht was voor hem een middel voor “vrij denken”. Zo kon hij zich losmaken van verschrikkingen en beperkingen.

Hij stond in 1959 samen met de kunstenaars Friedrich Czagan en Heinrich Deutsch aan de wieg van het Symposion van Europese Beeldhouwers, die juist verbinding zochten. Het werd opgericht in de oude Romeinse steengroeve bij St.Margarethen in Oostenrijk. Daar zijn nog steeds 47 beelden van kunstenaars uit alle windstreken te bewonderen. “We vonden het tijd dat de mensheid zich de menselijkheid herinnerde. Kunst kan een deel van deze taak vervullen. Steen connoteert verzet,” schrijft Prantl later..

Dit symposion en vooral de geest van dit samenbrengen van kunstenaars kregen wereldwijd navolging. De invloed reikte tot onder meer tot in de Verenigde Staten, India en Gorinchem. Op allerlei plekken werd de idee uitgedragen om grenzen te slechten, in dialoog te treden, ook met burgers en arbeiders.

Prantl maakte zelf werk op ‘pijnlijke’ plekken waar verlichting nodig kon zijn, zoals een ‘Stele voor aanroep’ in Berlijn waar de Muur tussen Oost en West werd opgetrokken. Bij het concentratiekamp Mauthausen staat een hoge ‘graniet voor meditatie’. Met stenen markeerde hij in Neurenberg de Große Straße, de weg bedoeld voor nazi-parades. Over de hele wereld vind je zijn meditatiestenen die uitnodigen tot denken, voelen en dialoog.

Zijn beelden kregen zo’n grote waardering dat de bijdrage van Oostenrijk aan de Biënnale 1986 in Venetië exclusief aan Prantl was gewijd.