Ryzard Winiarski

Twee ruimtelijke vormen opgebouwd uit kubussen / kubussen, random gestruktureerd, 1974

De ‘toevallige structuren’ zijn hier kennelijk helemaal op hun plek. Ze balanceren op de vijver, spiegelen zich, maar raken het water net niet. Bijzonder is dat het werk van de Poolse kunstenaar Ryszard Winiarski het hele jaar bewaakt wordt door ganzen. Komt een passant of geïnteresseerde te dichtbij, dan wordt hij aangevallen. Kennelijk zien ze het als kostbaar bezit.

Zijn deze vogels, die de kleuren violet, blauw, groen en geel kunnen zien, misschien gefascineerd door het zwart en wit? Of is het de raadselachtige manier waarop dat zwart en wit is uitgestrooid over de twee vormen? De verdeling van de vlakken is dynamisch en lijkt geen duidelijk patroon te volgen. Wat is hier eigenlijk de bedoeling van?

Het goede antwoord? Dit is een bewuste keuze van kunstenaar voor bewuste willekeur. Winiarski gooide met een dobbelsteen om te bepalen welk vlak wit en welk zwart werd. Het spel is eenvoudig, maar de mogelijke uitkomsten zijn eindeloos groot. Zo beperkte de kunstenaar zijn invloed. Hij liet zijn werk deels over aan toeval.

Tja, de kunstenaar schept de kaders, bedenkt het spel en de regels. Maar de uitkomst is het gevolg van een handeling waarvan de uitkomst niet op voorhand vast ligt. Probeer daar als gans of mens maar eens uit te komen, die ‘toevallige’ structuren. Maar het boeit wel.

Tegelijk is er toch een herkenbare structuur in de twee ruimtelijke vormen. Wie goed kijkt, kan er kubussen in ontdekken van 250 x 250 x 250 cm. Ook die zijn weer opgebouwd uit kubussen. Al met al geeft het een dynamisch effect en zijn alle zijden van het werk zichtbaar.

Over zijn werk zei Winiarski zelf: “In wezen is elke kunstenaar bezig zijn levensgevoel te uiten, dat proces is het belangrijkste, voor hemzelf, ook op de manier waarop hij dat doet. Als men het resultaat mooi vindt, wordt ’t uitgeroepen tot kunstwerk en de maker tot kunstenaar.”

Hij wilde u als kijker niet lastigvallen met de theorieën over zijn werk. “Die zijn alleen voor kunstenaars zelf belangrijk (en voor de dieper geïnteresseerde). In wezen zijn theorieën onbeholpen vertellingen over datgene wat alleen uit het kunstwerk zelf kan spreken.”

In 1976 keerde hij terug naar Gorinchem voor een expositie in het Badhuis waar hij uitsluitend spellen presenteerde met eenvoudige regels. Die waren gebaseerd op kansspel of willekeur en strategisch spel. Elke keer als iemand het spel speelde was de uitkomst weer anders. Hij stuurde op deze manier aan op een demystificatie van de kunstenaar die niet optreedt als ‘genie’ die een ‘af’ werk presenteert, maar als aanjager van ideeën voor collectieve creativiteit.

Over de kunstenaar:

Ryszard Winiarski (1936-2006), geboren in Oekraïne, was de enige uitgenodigde kunstenaar uit Oost-Europa, die zijn land, Polen, mocht verlaten om in Gorinchem twee kunstwerken te realiseren Beiden zijn nog altijd aanwezig in deze stad. Het werk Geometrie in de Ruimte is gelegen aan de Altenawal in de binnenstad. In de vijver aan de Banneweg liggen de twee ruimtelijke vormen, opgebouwd uit kubussen.

Winiarski had al naam gemaakt met zijn geschilderde werken, die hij liever “gebieden” noemde en als decorontwerper. Hij was een techneut, studeerde af met een master in fijnmechanica aan de Technische Universiteit van Warschau. Later stortte hij zich op de kunst aan de Kunstacademie van Warschau en werd daar uiteindelijk ook hoogleraar.

In zijn werk combineerde hij geometrische vormen uit het constructivisme met toeval-systemen en kansberekening. Zo bepaalden dobbelstenen, het opgooien van een munt of beurskoersen de plek van de voornamelijk witte en zwarte vlakken in zijn kunst. Immers ook het leven zat vol toevallige situaties en willekeurige gebeurtenissen.

Winiarski betrok daarbij later ook het publiek, waarvoor hij spelletjeskamers inrichtte. In Polen was en is er grote erkenning en waardering van zijn werk, dat te vinden is in tal van musea. De Starak-familie is er een groot verzamelaar. Ze werkte mee aan een indrukwekkend retrospectief over Winiarski, de inzending van Polen voor de Biënnale van Venetië in 2017. Maar ook in New York, New Delhi en tal van Duitse musea is zijn werk te zien.

Sponsor:

• Attema Kunststoffen
• Ingenieur W. Bierhaus